Steel news in English | 中文 | Português | Español | Türkçe
Steel Business Briefing
Ara  Ara
A  B  C  Ç  D  E  F  H  İ  K  M  N  P  R  Ş  S  T  U  V  Y
Açık ocak çelik üretimi

Açık ocak çelik üretimi, günümüzde yerini büyük oranda temel oksijen fırınına (BOF) ve elektrik ark ocaklarına (EAO) bırakmıştır. Dünya çelik üretiminin %3’ten daha azı bu yönteme dayanmaktadır. Açık ocaklar, – başta Rusya, Ukrayna ve Hindistan olmak üzere - bulunduğu ülkelerde giderek terkedilmektedir. 

Açık ocak (OH), 19 yy. ortalarında ilk faaliyete geçtiğinde dönemin mevcut proseslerine (çoğunlukla Bessemer konvertörü) daha kaliteli çelik üretme potansiyeli sağladı. Bu proses, ayrıca ferritik hurdanın yeni endüstrileşen ülkelerde artmaya başladığı bir zamanda ferritik hurdanın büyük bir kısmını da kabul etti.

Bu yöntemde çelik üretimi, refrakter bağlı bir haznede (genellikle 500 ton kapasiteli) bir sığ küvet içinde gerçekleştirilir. Isı enerjisi, küvet yüzeyinde önceden ısınmış gaz ve havanın yanmasıyla sağlanır. Soğuk ve/veya ergitilmiş pik demir ve hurdanın şarjı, demir cevheri ve kireçtaşıyla gerçekleştirilebilir.

Her bir parti çeliğin üretilmesi saatler aldığından BOF’a (ve EAO’ya) göre açık ocak yönteminin verimliliği düşüktür. Ayrıca daha fazla işgücü gerektirir ve daha çevreyi kirleticidir.

 

 
Alaşımlı çelik

Öncelikle, alaşım nedir? Alaşım, en az biri metal olmak üzere iki veya daha fazla elementin oluşturduğu bir malzemedir. Alaşımlar, kurucu ögelerinden daha iyi karekteristiklere sahiptir ve çeliğin kendisi de bir alaşımlı demirdir.

Alaşımlı çelik, özelliklerin ve performansın artırılması için vasıfsız karbonlu çeliklerde bulunan olağan demir, karbon, mangan ve silisyuma ilave elementlerin katılmış olduğu çeliktir. Alaşımlı çelik, daha iyi mukavemete ve/veya sertliğe ve/veya kırılganlığa ve/veya aşınma direncine sahiptir. Alaşımda pek çok ilave element yer alabilir. Bazen istenen özelliklere, alaşımlama ve ısıl işlem yoluyla ulaşılır.

Özel uygulamalar için geliştirilmiş çok çeşitte alaşımlı çelik vardır. Bu uygulamalara örnek olarak, rulman çeliği, dişli tertibat, şaft, matkap, testere, civata, kord teli, araç gövdeleri, uçak iniş takımları ve zırh gösterilebilir. Alaşıma giren elementler, bizmut, bor, kalsiyum, krom, kobalt, kurşun, nikel, molibden, selenyum, silisyum, kükürt, tellür, tungsten ve vanadyum olarak sayılabilir.

 

Aluminyum kaplı sac

Kalın, sıcak daldırma, aluminyum-silisli alaşım kaplamanın uygulandığı sacdır.

Bu sac, genellikle galvanizli kaplamaların dayanabileceği sıcaklık derecelerinden daha yüksek derecelerde ısıya ve aşınmaya karşı dayanıklı uygulamalarda kullanılır.

Silis içeriği genellikle %5-11 arasındadır ve kaplamanın substrata tutunmasını kuvvetlendirir. Çoğu aluminyumlu kaplamalar soğuk çekilmiş karbonlu çeliğe uygulanır ancak araba egsozlarına araç ömrü kadar ömür katmak için bazı ferritik paslanmaz çeliklerde de kullanılır.

Aluminyum kaplı çeliğin biçimlenebilirliliği yüksektir. Tipik uygulamaları, araç egsoz boruları, fırınlar, ısıtıcılar ve fırın malzemeleridir.

Kaplamanın, özellikle tuz püskürtmesine ve egsoz kondansat korozyonuna karşı dayanıklılığının iyi olduğu söylenir. 

AOD prosesi

AOD (Argon Oksijen Dekarbürizasyonu), paslanmaz çelik işleminde bir iyileştirme prosesidir.

Çoğu paslanmaz çelik, ilk olarak elektrik ark ocağında üretim işlemine alınır, ardından ayrı bir pota fırınına alınarak istenen ölçüde metalurjik içeriğe ulaşabilmesi için ikincil metalurji ya da ikinci iyileştirme prosesinden geçer. 

AOD prosesinde, argon ve oksijen bileşimi, pota fırınında erimiş çeliğin üstüne dökülür ve oksijen, erimiş çelikteki istenmeyen karbonun oksidasyonunu gerçekleştirir.  Ancak bütün paslanmaz çeliklerde önemli bir bileşen olan krom da oksidasyona eğilimli olduğundan kromun oksidasyonunu engellemek için bu tepkimeye argon da dahil edilir.  

Arbitraj

Arbitraj, bir tüccarın, aracı kurumun veya bireyin değişik piyasalarda eşya fiyatlarındaki, döviz kurlarındaki veya diğer finansal araçların değerindeki küçük farklılıklardan kazanç sağlaması işlemidir. Kazanç, menkul değerlerin ucuz olduğu piyasalardan alınıp daha pahalı olduğu piyasada satılmasıyla sağlanır.

Tüccarlar, döviz kurlarındaki farklılıklardan yararlanırlar. Kur oranları, eşya arbitrajında da rol alır; ancak arbitrajın kapsamı, farklı ülkelerdeki ticaret borsalarının yaygın bir para birimi (örneğin ABD doları) kullandığı yerle sınırlıdır.

Değişik piyasalarda değer farklılıkları genellikle küçük olduğundan arbitraj işleminden en düşük işlem maliyetiyle önemli ölçüde kar sağlanabilmesi için büyük hacimlerde işlem gerçekleştirmek gerekir. Sonuç olarak, arbitraj, bireysel borsacılardan ziyade ticari şirketler için bir iş alanıdır.

Bessemer Prosesi

Henry Bessemer tarafından 1855 yılında bulunup patenti alınan Bessemer Prosesi, ergitilmiş pik demirden çelik üretiminin ilk ucuz endüstriyel prosesi olarak bilinir. Proses, Avrupa dışında yüzyıllarca kullanılmış olsa da bu endüstriyel anlamda kullanılanlardan ilki oldu.

Bu prosesin ana prensibi, demirden hava geçirerek ergitilmiş demirdeki safsızlıkları gidermek için oksidasyon kullanmasıdır. Demirin oksidasyonu, operasyon süresince demiri sıvı tutacak sıcaklığı meydana getirir. 

Burada Bessemer Konvertörü adı verilen büyük bir konteyner kullanılır. Bu konteyner, özel silis ve kil veya dolomit kaplamalı çelikten yapılır.

 

Beyaz gövde

'Beyaz gövde' (body in white) terimi, bir otomobilin motor, koltuklar, şanzıman, direksiyon vb. bilesenleri ile trim donanımından önceki ana yapısını tanımlamak için kullanılır.

Beyaz gövde (BIW) teriminin kapılar, kaporta, bagaj kapagı gibi kapakları içerip içermedigi konusunda ise farklı görüsler bulunmaktadır.

Büyük ölçüde otomobilin büyüklügünü, şeklini ve gücünü tanımlayan BIW, çelik sac preslerin robotlar tarafından kaynaklanmasından yapılan monokök gövdeden olusur. Bu mukavemetli ve ağır yapı, kapaklar dışarıda bırakıldığında, aracın nihai ağırlığının yaklaşık %20'sini (yani tipik bir küçük/ orta sınıf binek araç için yaklasık 280-290 kg) meydana getirir.

BWI'yi oluşturan parçaların üretiminde, çoğu ya da tamamı galvanizli olmak üzere hem sıcak hem de soğuk haddelenmiş çelik sac kullanılır.

Blum

Bunlar; geniş, uzun çelik döküm parçalarıdır. En düşük kare kesitleri 150mm x 150mm olmakla beraber genellikle daha geniştirler. Dökümden hemen sonra boya kesilirler.

Tavlanmanın ardından blumlar haddelenerek orta profiller ile kazık profil ve ray gibi geniş profillere dönüştürülürler. Bazen geniş “H” veya “I” profiller haddeleneceği zaman, “dogbones” denilen kısmen biçimlenmiş blumlar haddeleme sürecini kısaltmak için dökülürler.

Karbonlu çelik ingot dökümünün hala tek seçenek olduğu yerlerde veya bazı yüksek alaşımlı çelik örneğinde olduğu gibi ingot dökümün yüksek kalitede malzeme üretildiği yerlerde blumlar, bir blum tesisinde dökme ingottan haddelenir.

Blumlar (ve kütükler) paslanmaz boru üretiminde kullanılır.

C&F
FOB, FOT, CFR'ye bakınız. 
CFR
FOB, FOT, CFR'ye bakınız
CIF
FOB, FOT, CFR'ye bakınız.
Curuf
Curuf yapıcı malzemeler, demir veya çelikten safsızlıkları curuf haline getirmek için bir fırına alınır. Katılaşmanın ardından, curuf kum veya yüksek fosforlu curuf ise, gübre olarak kullanılabilir.
Çifte soğuk haddelenmiş sac
Tavlandıktan sonra ikinci kez haddelenen çelik sac
Çubuk
Düz, kare, L-biçimli (köşebent) ve t de dahil olmak üzere çeşitli kesitlerde kalıpsal uzun çelik ürünlerdir.
Demir cevheri
Demir cevheri, en büyük ve en iyi yatakları Brezilya ve Avustralya’da olmak üzere dünyanın çeşitli bölgelerinde ticari miktarlarda bulunur. Cevher, %65’e varan bir Fe içeriğine sahip olabilir fakat sıklıkla daha düşüktür ve bunun yarısından da düşük olabilir. Daha düşük kalitelerin, sevkiyattan önce konsantre haline getirilmeleri(zenginleştirilmeleri) gerekir. (ayrıca bakınız: hematit ve demir cevheri fiyatları)
Depor
bakınız Repor ve Depor
Destek merdanesi

Bir haddehanede, destek merdaneleri, işlenilen metalle temas halinde bulunan iki merdane (iş merdanesi) üzerinde kuvvet uygular. Destek merdaneleri, iş merdaneleri, metali haddeden geçirip yeni bir profile sokarken üzerlerinde bulunan basınçtan bükülmelerini engeller.  

Karbonlu çelik ve ferritik dışı metal haddehaneler genellikle 4 (2 iş ve 2 destek) veya 6 merdane içerir. Fakat paslanma çelik özelinde, soğuk haddeleme esnasında daha yüksek kuvvet uygulanması sözkonusu olduğu için (oldukça küçük çaplarda) iş merdanelerinin çevresinde bir dizi destek merdanesi bulunur, bundan dolayı (bu dizaynı tanımlamakta kullanılan Sendzimir merdanesine alternatif olarak) 'soğuk dizi hadde' adını da alır.

 

Döküm

Sıvı çeliği, haddelenerek veya dövülerek nihai ürüne dönüştürülmeye elverişli katı şekle getirme prosesi.

 

 
Dövme

Dövme, mekanik vuruşla tek tek metal parçalar üretme yoludur. Pek çok çelik türüne uygun olan bu yöntemde soğuk, sıcak ve ılık metalle çalışılabilir. Dövme, dökümden faklıdır çünkü metal erimiş halden ziyade katı haldeyken biçim değiştirir. 

Dövme malzemeler, mukavemet ile servis bütünlüğünün ana gereksinimler olduğu yerlerde kullanılır. Bunlar, dökümden veya işlenilmiş parçalardan daha kuvvetlidir çünkü mekanik deformasyonla metalin tane yapısı parçanın nihai biçimini yakından takip eder.

Soğuk dövme, küçük parçalara yöneliktir ve daha kesin boyutlar ile daha yüksek üretkenlik sağlar. Ilık dövmede, metalin kırılganlığı artar bu yüzden araç yükünü düşürür. Metalin yeniden kristallenme sıcaklığında gerçekleştirilen sıcak dövme, daha büyük iş parçalarının deformasyonunu sağlar. Buna örnek olarak enerji santrali türbünleri için şaftlar veya uçak iniş takımlarındaki bileşenler gösterilebilir.

Dövmenin pek çok biçimi bulunmaktadır. Bunlar, daha büyük veya daha küçük dereceye kadar metal çalışma parçasını içerir. Dövme için başlangıç malzemesi, çelik çubuk, kütük veya ingot olabilir. Bu başlangıç malzemeleri sıklıkla çelik üreticilerinden tedarik edilir.

 

Dupleks paslanmaz

Bu çelik türü, en sık kullanılan iki kalitenin, ostenitik ve ferritik paslanmaz çeliğin özelliklerini birleştirir.  

Yaklaşık %50 ostenitik ve %50 ferritik özellikler taşıyan dupleks paslanmaz, yüksek dayanıklılık ve paslanmaya karşı yüksek direnciyle ön plana çıkar. Bu çelik, ferritik kaliteye göre daha sert ve esnektir, ostenitik kaliteye yakın bir esnekliği vardır ancak ondan daha az serttir.

İlk kez 1930'lu yıllarda İsviçre'de üretilen Dupleks paslanmaz, 50 yıl sonra, inceltme teknolojilerindeki gelişmeler nitrojen alaşımına olanak verince büyük bir ilerleme kaydetti. Temel alaşımların bileşimi, %18-26 krom, %4-6.5 nikel ve %0.3 molibden oluşur.

Dupleks paslanmaz, çoğunlukla petrol ve gaz uygulamalarında, işleme tesislerinde ve ısı dönüştürücülerde kullanılır.

ECCS
Elektrolitik krom/krom oksit kaplı çelik, üst yüzeyinde ince metalik krom (substrata yakın) ve krom hidroksit katmanı bulunan soğuk haddelenmiş çeliktir.
Ekstra

Ekstra, çelik üreticilerinin beklenenin üzerinde gerçekleşen  – genellikle enerji, alaşım veya kaplama malzemeleri (nikel, krom, molibdenum, çinko vb.) ve hurda gibi önemli girdileri – yansıtmak ve telafi etmek amacıyla uyguladıkları ek ücrettir.

İlk başlarda ekstralar çoğunlukla paslanmaz çelik endüstrisi ile ilgiliydi. Paslanmaz çelik endüstrisi, hızla yükselen ve değişken nikel fiyatlarını telafi etmek için ekstra sistemini uygulamaya koymuştu. Ancak son yıllarda hurda ve enerji gibi diğer ana girdi maliyetlerinde gözlenen büyük artışlar, ekstraların kullanım alanının genişlemesine yol açtı.

Ekstralar bugün; mühendislik, yapısal ve silisyumlu çelik, boru ve tel gibi mamullerin fiyatlandırma politikalarında yaygın olarak kullanılmaktadır. Son zamanlarda, uzun vadeli yassı karbonlu çelik sözleşmelerinde de;  sözleşme döneminde meydana gelen büyük maliyet artışlarını telafi etmek amacıyla, ekstra uygulaması girişiminde bulunulduğu gözlenmektedir.

Ekstrüzyon

Ekstrüzyon, metali sıkıştırmakla belirli profildeki çelik uzunluklarını üretme yöntemidir ancak kesitsel kalıba bir kalıp kesme gereklidir. Bu yöntemle, istenilen boyutsal toleransa sahip (net biçime yakın) bir profil elde edilir ancak bu profil işlenilmiş bir parça olarak şaşmaz boyutta değildir.

Bu yöntemle, diğer yöntemlerle üretilmesi zor olan düz, kare, 'L' biçimli, 'T' biçimli kalıplardan daha karmaşık kalıplara kadar çok çeşitli kalıpların üretilmesinde kullanılır. Karmaşık profiller, sıklıkla belirli bir uygulamaya özgüdür. Ektrüzyon çalışmasıyla, bu profillere ihtiyaç duyulduğunda bir hazır kalıp stoğu hazır bulundurulur.

Ekstrüzyon presi için başlangıç maddesi, genellikle ön ısıtılmış düz kütüktür. Çelik türüne bağlı olarak, 250 mm çaplı bir daire içine düşecek bir boyuta sahip olan profil, ektrüzerin üretebileceği tipik bir üründür.

Bu yöntem, ferritik olmayan metaller, özellikle aluminyum ve plastikler için geniş şekilde kullanılır. 

 

 

Entegre çelik fabrikası
Demir cevheri, kömür ve diğer hammaddeleri almaktan nihai çelik ürünlerini dağıtmaya kadar üretim proseslerinin tam bir döngüsüne sahip çelik fabrikasıdır.
Fabrika-çıkış
Bir sevkiyatın fabrika-çıkış fiyatı o malın fabrika kapısındaki fiyatıdır. Nakliyat dahil değildir ve CFR, C&F, CIF'ten bağımsızdır.  
Ferritik
Demir içerir. Demir ve çeliği, demir dışındaki metallerden ayırmak için kullanılır.
Flux
Demir veya çelikten safsızlıkları gidermek için bir fırına alınan kireçtaşı ve dolomit gibi malzemeler.
H-profil
bakınız: geniş flanşlı profil
Hadde(hane)
Yarı mamulleri çift karşılıklı silindirden geçirerek nihai ürüne dönüştüren makine. Çelik, silindirlerden istenen biçime sahip olarak çıkar. Haddelenmiş çelik ürünleri, çubuk, inşaat demiri, levha, profil, sac vb. ürünleri kapsar.
Hafif profil
Boyutları küçük yapısal çelik profil (genellikle < 80-100mm).
Ham çelik
Çelik üretiminin normal ölçüsüdür. Ham çelik, işlenmeden önce ya sıvı ya da döküm çeliktir.
Hasırlık
Betonarme yapılar için açık bir kafes yapmak üzere işlene çelik çubuklar
HBI
bakınız: doğrudan indirgenmiş demir (DRI)
Hematit

Hematit, bir demir oksit mineralidir (Fe2O3) ve yaygın olarak yüksek fırınlardaki pik demir üretiminde kullanır. Magnetit'e (Fe3O4) göre genellikle daha ucuz ve zenginleştirilmesi daha kolay olan hematitin ezilip ufalanması daha az enerji gerektirir. Ne var ki, safsızlıklar içerebilir.

 

 

Hesaplanabilir tüketim

Hesaplanabilir tüketim, belirli bir dönemde ulusal veya bölgesel çelik tüketimi için istatistiksel olarak türetilmiş bir rakamdır ve şöyle hesaplanır: fabrikaların nihai çelik sevkiyatları + ülkeye/bölgeye yapılan çelik ithalatları - çelik ihracatları. 

Yararlı bir gösterge olmakla beraber reel çelik talebini doğru yansıtmayabilir. Bunun nedeni, tedarik ağındaki (dağıtımcıların ve/veya çelik kullanıcılarının) stok doldurması veya boşaltması, hesaplanabilir tüketimi tahmin edilen gerçek çelik talebinin üstüne çıkarma veya altına düşürebilmesidir. 

 

Hidro şekillendirme

Çelik parçalarını bütünüyle şekillendiren üretim biçimidir. Çelik, hidrolik basınç uygulanarak istenilen şekle ulaştırılır.

Bu yöntemin çekici yönü, kompleks parçaların çok fazla deformasyona uğramadan tek bir çelik parçasından üretilebilmesidir. Böylece sonradan birleştirilmesi gerekecek birden çok parçaya gerek kalmaz. Ayrıca tek bir parçadan üretim yapmak, gerekli mekanik performansın daha ince çelikle gerçekleştirilebilmesini de sağlar.

En uygun uygulamaları otomotiv sektöründe görülür. Boru şeklindeki parçaların motor yatağı, süspansiyon parçaları ve bazı gövde parçaları gibi önemli yapısal bileşenlere dönüştürülmesi için kullanır.

Üretim çelik hammaddesi bir kalıp içine konarak iç basınca tabi tutulur ve çeliğin etrafını saran kalıbın şeklini alması sağlanır.

Birçok çelik üreticisi, hidro şekillendirmeyi (hidroforming) otomotiv müşterilerine daha yakınlaşmak için bir gereklilik olarak görür. Bazıları boru blank'ı özel parçaları şekillendirmek için kullanırken bazıları da nihai bileşenler üretir.  

Hurda
Tüm çelik, kalite kaybına uğramadan %100 geri dönüştürülebilir. Eski hurda, kullanım ömürlerinin sonuna varmış (bir içecek kutusu, 15 yıllık bir araba, 50 yıllık eski bir bina) çelik içeren mallardan elde edilir. Geri dönen hurda, bir çelik fabrikasında üretilip yeniden kazandırılan çelik atıktır. Çelik nihai ürünlerin veya bileşenlerin üretimi esnasında kesilip biçimlenirken yeni üretim hurdası açığa çıkar. Hurda, çelik fabrikalarına ve dökümhanelere geri döner. (ayrıca bakınız: HMS 1 & HMS 2 ve kırpıntı hurda)
İkincil metalurji

Çeliğin doğru bileşimi, müşteriden müşteriye farklılık gösterebilir. Çelik üreticileri, çeliğin istenen özelliklere getirilebilmesi için çelik üretim ve döküm faaliyetleri arasında (genellikle pota fırını olarak bilinen) ikincil metalurji teknelerini kullanırlar.

Çeliğin bileşimi, genellikle çeliğin saflık durumu ve ısısı, alaşımların eklendiği veya vakumdan gaz alma gibi daha ileri işlemlerin gerçekleştirildiği bu ara aşamada düzenlenir. Temel faaliyetler arasında, deoksidasyon, kükürt giderme ve fosfor giderme işlemleri sayılabilir.

İkincil metalurji, dökümlenecek çelik kalitelerinin çeşidini artırır ve ayrıca çelik bileşiminin ayrı bir fırında düzgün bir şekilde ayarlanmasıyla ana çelik üretim biriminin verimliliğini yükseltir. Çünkü başka yerde gerçekleştirilen metalurjik düzenlemelerle birlikte çelik üretim hammaddelerinden sıvı çeliğin elde edilme süresi kısalır.  

İngot döküm
Sıvı çeliğin, işlenmemiş bir kütle elde etmek üzere bir kalıp içine dökülmesidir. Günümüzde yerini büyük oranda sürekli döküme bırakmıştır.
İnşaat demiri
Betonarme kullanımları için normalde yüzey deformasyonuna sahip çelik çubuk.
Kalın profiller
Gökdelenler ve köprüler gibi büyük yapıların inşaa edilmesinde kullanılan profiller ve kolonlar
Karbonlu çelik
Kaydadeğer oranda alaşım içermeyen vasıfsız çelik kaliteleridir.
Kısa ton
bakınız Ton
Kupol Ocağı

Kupol, konsept olarak yüksek fırına benzeyen fakat çok daha küçük bir fırındır ve yaygın olarak dökümcülükte sıvı demirin üretilmesinde kullanılır.

Kupol, temelde içine soğuk pik demir, bazen de demir hurda, kok ve kireçtaşı cürufunun döküldüğü 6-10 metre yüksekliğinde refrakter çelik bir ocaktır. Yanmayı basınçlı hava besler. 

Bu sürekli proses, otomotiv bileşenlerinden mazgallara kadar çeşitlilik gösteren uygulamalar için düşük maliyette kalitesi yüksek demir üretimine olacak sağlar. Tüm dünyada gri ve dövülebilir demir dökümlerinde kullanılan sıvı demirin yarısından fazlasının kupol ergitmeyle üretildiği tahmin edilmektedir. Ancak sıkı çevre yönetmelikleri, bu yöntemin kullanıcılarını sınırlamaktadır.

 

Kuru metrik ton

Bu, demir cevheri fiyatlandırmasında kullanılan uluslararası bir ölçüm birimidir.  

Kuru metrik ton birimi (dmtu), nemsiz bir ton cevherdeki demirin (Fe) %1'dir. Demir cevheri sevkiyatında ton başına fiyat, sözkonusu sevkiyattaki cevherin demir içeriğinin yüzdesi cent/dmtu fiyatıyla çarpılarak hesaplanır.  

Örneğin, %67 Fe içerikli demir cevherinin fiyatı, konsantrenin dmtu'lu fiyatı 67 ile ve %55 Fe içerikli cevherin ise dmtu'lu fiyatın 55 ile çarpılmasıyla belirlenir.

Demir cevheri sözleşme fiyatlarında geçerli para birimi ABD$ centi'dir.

 

Kütük
Bunlar, kesitleri 150 mm’den küçük kare/düz profil şeklinde uzun ve sürekli döküm yarı mamullerdir. Tıpkı blumlar gibi, dökümden sonra boya kesilir ve haddelenme için tavlanırlar. Kütük, inşaat demiri, düz çubuk, ticari çubuk ve hafif profiller, dar sac ve filmaşin gibi haddeleme ürünleri için başlangıç noktasıdır. Ayrıca paslanmaz boru üretimi için de kullanılır. İngot dökümün yapıldığı yerlerde blumlar kütük haddeleme için başlangıç noktasıdır.  
Mineral kaynaklar ve rezervler

Kaynak, teknik ve ekonomik olarak çıkarılması muhtemel minerallerin varlığıdır. Mineralllerin tahmini miktarı, kalitesi ve çıkarılabilme olasılığı konusunda  geçerli olan güvenirlik derecesi, farklı kaynak kaynak kategorileriyle yansıtılır. Bu kategoriler, "isimlendirilmiş" (en az kesin olan), "tahmini" ve "ölçülmüş" (beklenen kalite ve miktarın en açık belirtisi) isimlerini alır.

Mineral rezervi, ayrıntılı ve metalurjik bir değerlendirmenin, mineralin ekonomik olarak çıkarılabilir olduğunu gösterdiği kaynak parçasıdır. Bu değerlendirmede kesinlik derecesi, "muhtemel" veya "ispatlanmış" gibi rezerv kategorileriyle belirlenir. 

Mühendislik çeliği
Bakınız SBQ
Nervürlü demir
Bakınız: inşaat demiri
Nihai çelik
Bir çelik fabrikasının son ürünü. Ör. Çubuk, levha, profil ve sac
Parlak bitirme
Kalınlıklarda minimum düşüşle haddelenerek teneke veya paslanmaz çelik üzerinde çok yansıtıcı cilalama işlemidir.
Profil
Bina, köprü vb. destek elemanlarını kurmakta kullanılan çeşitli kalıplarda yapısal çelik ürünleridir. (Ayrıca bakınız: geniş flanşlı profil)
Repor ve depor

Bu terimler, çinko, nikel ya da kalay (teneke kutu) maliyetlerini emtia borsalarında emniyet altına almaktadır ve bugünlerde daha genis bir çelik kitlesinin ilgi odağı olmaktadır. Çünkü kütük ve inşaat demiri için vadeli ticaret baslıyor.

Normal bir vadeli piyasada verilen herhangi bir gündeki vadeli sözlesme fiyatı o günkü pesin fiyattan daha yüksektir. Bu temelde, ileri tarihli sevkiyat için bloke edilmis metal konsimentonun depolama ve sigorta maliyetlerinden kaynaklanır. Bu kosullar altındaki piyasa repor içindedir.

Ancak bazen pesin fiyatlar ileri tarihli fiyattan daha yüksektir, bu durum genellikle kısa vadeli tedarik kıtlıgı hissinin piyasada hakim oldugu zamanlarda ortaya çıkar. Bu kosullar altında da piyasa depor içindedir.

Emtia borsaları bazen deporun kapsamını sınırlandırmak için müdahale edebilir.

Şerit
Daha ileri işlemler için normalde bir sürekli bantta üretilen ve ağırlığı 40 tona çıkabilen saca dönüştürülen kalın yassı çelik.
Servis merkezi
bakınız Stokçu
Sıcak sac (HRC)
Yassı çelik ürünlerinin en yaygın biçimi. Sıcak haddehanede haddelenir. Kalınlığı tipik olarak 2-25 mm arasında olup genişliği 2,250 mm’ye kadar çıkabilmektedir.
Slab
Levha veya sac vermek üzere haddelenen, yassı kesitli ancak genellikle 200’den kalın olan bir yarı mamul.
Soğuk sac (CRC)
Kalınlığı düşürülüp yassılığı artırılmış şekilde bir soğuk sac haddehanesinde haddelenmiş yassı çeliktir. Kalınlığın bu yoldan düşürülmesi ayrıca soğuk indirgeme adını da alır.
Stokçu
Son kullanıcılara satmak için deposunda küçük hacimlerde çelik ürünleri bulunduran bir çelik tüccarı. Tüccar, çeliği son kullanımlara uygun hale getirmek için çelik üzerinde sıklıkla dilme, boya kesme ve blanklama gibi işlemler gerçekleştirir. Ayrıca bu türden ilave hizmetler sunduğunda çelik servis merkezi adını da alır.
Sürekli döküm

Bu, sıvı çeliği daha ileri süreçlere hazırlayacak şekilde doğrudan yarı tamamlanmış şekle dönüştürme işlemidir.

Çelik, giriş noktası dikey olan ama yatay bir şekilde sonlanmak üzere kıvrılan uzn bir kalıbın içine dökülür. Bu aşamada çelik, yarı tamamlanmış ürünlerin istenilen kesitine sahip olur.

Çelik, aşağıya doğru aktıkça katılaşır ve seri teller şekline girer. Bu teller daha sonra kullanışlı uzunluklarda kesilir. Sürekli döküm, slab, blum ve kütük üretiminde kullanılır.

Bu sürecin ana cazibesi, düşük maliyetle yüksek verimlilik sağlanması ve ingotun, slab ya da blum içine yuvarlama gereğinin olmamasıdır. Kesitin, nihai ürünlere yakın bir genişlikte dökülmesiyle maliyetler daha da düşürülebilir.

Tavlama

Haddeleme, dövme, vb. işlemlerin ardından metale istenen özellikleri yeniden kazandırmak için metalin ısıtılmasıdır. Tavlamanın işlevi, metali yumuşatmak, iç gerilimi düşürmek ve iç yapıyı geliştirmektir. Çelikte bu işlem çoğunlukla soğuk haddelenmiş ürünlere -sıklıkla saca ancak bazen de tele- uygulanır.

Bununla birlikte, (genellikle sıcak haddelenerek kesin boyuta ulaşan) uzun mamuller, müşterinin gereksinimlerini (örneğin kesme, biçimleme, bükme, dövme gibi) karşılamak için bazen tavlanır. Çelik, soğuk haddelendiğinde kırılganlaşır ve çalışılması zorlaşır. Bunun en iyi örneği ostenitik paslanmaz çeliktir. Malzeme, iç tane yapısının yeniden gruplandığı (yeniden kristallendiği) bir sıcaklığa dek ısıtılır, bu sıcaklıkta tutulur ve sonra soğutulur. 

 

Tel Çekme

Tel çekme, genellikle filmaşin gibi geniş çaplı malzemelerden çelik telin üretilmesi prosesidir.

Tel, çapı en küçük çelik ürünüdür. Çit, çivi, kord teli ve muazzam ince tel filtre gibi üretim kalemleri için gerekli olan kalınlıklara ulaşmak için bir dizi çekme kalıptan soğuk çubuk geçirilir ve her defasında iç çap düşürülür.

Sürekli ve çok kalıplı bir tel çekme makinesi, herbiri bir kalıp içeren 15'e kadar bloğa sahip olabilir.  Bunların bir metal kaplaması bulunur ancak biçimleme deliği tungsten karbürlü uç'tan veya doğal veya sentetik elmastan yapılır. Tel çoğunlukla düz olsa da yassı da olabilir ve diğer profillere sahip olabilir. 

Ataçlar ve şampanya tıpa teli için kullanılan yumuşak çelikten yay kalitelerine, asma köprü kabloları ve piyano telleri için gerekli olan yüksek mukavemetli çeliğe kadar çok çeşitli çelik çekilebilir. 

 

Temperleme
Sacın ikinci kez soğuk haddelenmesi. Burada kalınlıktaki düşük en düşük seviyededir. Parlak cilaya ulaşmakta kullanılabilir.
Tersinir, ardışık & sürekli hadde

Çelik, kalınlığının düşürülmesi için iki merdanenin arasından geçirilerek haddelenir. Ancak istenilen kalınlığa veya profile bir işlemde (tek geçişte) ulaşılması pek mümkün olmaz. Bu nedenle çelik ya aynı haddeden birkaç kez geçirilir (her defasında merdana aralıkları daraltılır veya profilleri değiştirilir) ya da daha ileri inceltme/şekillendirme için farklı bir hadde tezgahına alınır.

Eğer çelik, aynı haddeden ileri-geri şeklinde birkaç kez geçiyorsa, bu işlemi gerçekleştiren haddeye "tersinir (iki yönde dönebilen) hadde" denir. Ardışık olarak farklı merdanelerden geçiyorsa buna "ardışık hadde" veya "sürekli hadde" denir. Bunlar, tersinir haddeye göre daha verimlidir.

Ardışık haddeler genellikle yassı ürünler için kullanılır ve tipik olarak 4-6 tezgahtan oluşur. Sürekli haddeler ise uzun mamuller için kullanılır ve ürünün cinsine göre tezgah sayısı belirlenebilir.

Ton

Ton, bir ağırlık birimi olsa da çeşitli biçimler alır. Bir metrik ton (genellikle ton olarak yazılır), 1000 kilogramın (kg) eşiti ve en yaygın kullanılan şeklidir. 

Uzun ton, 2,240 pound'dur (lb). Geçmişte tüm İngiliz imparatorluğunda kullanılan bu birim, günümüzde hurda ve demir cevheri gibi büyük hacimli mallar için sadece ABD'de kullanılmaktadır. Ayrıca gros ton (1.015 ton) olarak da bilinir.

Kısa ton ise, 2,000 lb'dir ve sıklıkla ABD'de kullanılır. Ayrıca net ton olarak da bilinen kısa tona, Güney Afrika'da liman tonu da denir. Kısa ton 0.906 tona eşittir.

Başka ton biçimleri de bulunmaktadır. Deadweight ton (dwt), bir geminin (kargo, yakıt, mürettebat, vb.) taşıma kapasitesinin bir ölçüsüdür. Geçmişte uzun tonla ölçülen bu ton giderek tonla gösterilmeye başlanmıştır.

 

Uzun mamuller
Yassı ürün grubu dışında kalan çubuk, inşaat demiri, profil ve ray gibi çelik ürünler
Vadeli sözleşme

Vadeli sözleşme, iki taraf arasında belirli bir miktardaki ticari malın belirlenen bir tarihte, sözleşmenin imzalandığı anda belirlenen fiyattan alınmasına ya da satılmasına dair sözleşmedir.  

Bu sözleşmeler, Londra Metal Borsası'nda olduğu gibi, vadeli piyasalarda işlem görür ve bazen türev piyasalar olarak alınırlar. Sözleşme tarihleri bazen iki yıldan daha uzun olabilir.

Vadeli sözleşmenin yaygın bir türü de opsiyonlu sözleşmelerdir. Bu sözleşmeler, alıcıya ve sözleşme sahibine vadeli sözleşme uygulama hakkı verir.

Vakumdan gaz alma

Vakumdan gaz alma, çelik üretiminde ergitilmiş çeliğin karbon, azot, hidrojen ve kükürt içeriğini düşürmek için kullanılır. Fosfor içeriği de düşürülebilir. Proses, bir pota fırınında vakum altında yürür. Bu işlem, hem hacimli hem de vasıflı çelik üreticileri tarafından sıklıkla kullanılır. 

Yüksek kromlu çelik ele alındığında, vakumdan gaz alma sayesinde eriyikte büyük krom kayıpları olmaksızın düşük karbon içeriğine ulaşılabilir. 

Otomotiv, yapı, boru üretim ve demiryolu gibi sektörlerde yüksek kaliteli çeliğe olan talep arttığı için vakumdan gaz alma işleminin kullanımı yaygınlaşmıştır. Rulman çeliği gibi alaşımlı çelik ürünlerinde vakumdan gaz alma, ürünün yorulma süresini uzatır. Yassı ürünlerde ise, vakumdan gaz alma işlemi görmüş düşük karbonlu çelikler işleme ve üretim talebine uygundur.

 

Vasıflı çelik
Vasıfsız karbonlu çeliklerin aksine, vasıflı çelik, istenen mekanik özelliklere sahip olması için alaşım katılmış çeliktir. Bu çeliğe örnek olarak kesme araçları, rulman masuralı yatak ve yaylar verilebilir. (ayrıca bakınız: SBQ)
Yapısal çelik
Yapısal çelik, özellikle bina inşaatları için üretilir ve özel biçim, kesit, kimyasal bileşim ve dayanıklılığa sahiptir. Bu parametreler, depolama gibi diğerleriyle birlikte, endüstrileşmiş çoğu ülkede özel standartlara tabidir. (ayrıca bakınız: geniş flanşlı profil) 
Yarı mamul

Yarı mamul, yarı tamamlanmış çelik anlamında olup nihai uzun, yassı ve boru ürünlerine dönüştürülmek üzere daha ileri işlemler gerektiren büyük ve tekdüze döküm parçaları için kullanılır.

Çoğu yarı mamul, sürekli dökümhanelerde meydana getirilir ve (çubuk ve profil gibi uzun mamullerin haddelenmesine veya paslanmaz boruların üretimine uygun) blum ve kütük ve (sac ile sac levha gibi yassı mamullerin haddelenmesine uygun) slab biçimini alır. Ancak günümüzde sürekli döküm hattına sahip olmayan hala az sayıda fabrika bulunmaktadır ve bunlar sonradan işlenmek üzere ingot dökümü yapmaktadır. Ayrıca belirli alaşım çeliklerinin bazı üreticileri, metalurjik nedenlerden ötürü özellikle ingot döküm tekniğini kullanmaktadır.

Tüm yarı mamuller, istenen boyutsal değişiklikler için sıcak çalışılmalıdır. Bu, sıklıkla haddelemeyle yapılır ancak (borular için) haddeleme/iç delme(piercing) veya (bağımsız bileşenler için) dövmeyle de gerçekleştirilebilir.

 

Yassı ürünler
Çinko, kalay ve diğer malzemelerle kaplı sac/sac levha da dahil olmak üzere levha, sac ve sac levha.
 

Abonelik

Tekil Kullanıcı
Çoklu Okuyucu Lisansı
Özet Akışları
SBB Hesabım

Kullanıcı Profili
İlgi Alanları
Anlık Fiyatlar
Hizmet Statüsü
Haber Servisleri

Güncel Çelik Haberleri
Makaleler
Röportajlar
Hakkımızda

Ne yapıyoruz
Ofislerimiz
Müşterilerimiz
Bize Katılın
SBB'ye Reklam Verin
Yardım

Site Haritası
Geri Bildirim
Sıkça Sorulan Sorular
Şifrenizi mi unuttunuz
İletişim
 
Studio ITTI
Web Based Solutions © Copyright Steel Business Briefing 2008, tüm hakları saklıdır.
Back to top  Başa Dön